مرکز تحقیقات بهداشت روان، پژوهشکده آسیبهای اجتماعی، گروه روانپزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران ، drmrsh@gmail.com
چکیده: (34 مشاهده)
آیا باید اصطلاح «بیمار مبتلا به سرطان» با «بازمانده از سرطان» جایگزین شود؟ دیدگاهی روانشناختی و میانفرهنگی از ایران
در سالهای اخیر، تلاشهای بینالمللی بهطور فزایندهای بر جایگزینی اصطلاح «بیمار مبتلا به سرطان»(Cancer Patient) با «نجاتیافته از سرطان» (Cancer Survivor) در مراقبتهای بالینی، پژوهش و گفتمان عمومی تأکید داشتهاند. هدف این رویکرد، کاهش انگ، تقویت امید، توانمندسازی بیماران و به رسمیت شناختن چالشهای جسمی، روانشناختی و اجتماعی طولانیمدتی است که افراد مبتلا به سرطان تجربه میکنند. از منظر روانشناختی، هر اقدامی که بتواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران و کاهش انگ بیماری کمک کند، شایسته توجه و حمایت است. با این حال، اینکه آیا این اصطلاح باید بهصورت جهانی و در همه زبانها و بسترهای فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد، همچنان پرسشی بیپاسخ است (1).
کاهش انگ مرتبط با بیماری، امروزه به یکی از اهداف مهم در حوزههای مختلف پزشکی تبدیل شده است (2). در روانپزشکی نیز استفاده از زبان فردمحور (Person-first Language) بهتدریج جایگزین برچسبهای مبتنی بر بیماری شده است؛ برای مثال، اصطلاح «بیماران اسکیزوفرنیک» تا حد زیادی جای خود را به «افراد مبتلا به اسکیزوفرنیا» داده و اصطلاحاتی مانند «سوءمصرف مواد» و «اعتیاد» نیز بهطور گسترده با «اختلال مصرف مواد» جایگزین شدهاند (5-3). هدف اصلی این تغییرات، کاهش انگزنی و تأکید بر هویت فرد، فراتر از بیماری او بوده است. با این حال، جایگزینی خود واژه «بیمار» با اصطلاحی مانند «نجاتیافته» از نظر مفهومی نوع متفاوتی از تغییر زبانی محسوب میشود و ممکن است پیامدهای روانشناختی، فرهنگی و عملی متفاوتی به همراه داشته باشد.
اصطلاح «نجاتیافته از سرطان» میتواند مزایای بالقوه متعددی داشته باشد. این اصطلاح ممکن است احساس امید، تابآوری و بهبودی را منتقل کند، انگ ادراکشده را کاهش دهد، هویت فردی را تقویت کند و زمینه را برای حمایت همتایان و فعالیتهای مرتبط با حمایت از بازماندگان سرطان فراهم سازد. این مزایا موجب شدهاند که این اصطلاح در بسیاری از کشورهای انگلیسیزبان بهطور گسترده پذیرفته شود و مفهوم «Survivorship» به یکی از حوزههای شناختهشده مراقبتهای سرطان تبدیل شود (1).
با وجود این، کاربرد این اصطلاح ممکن است در فرهنگها و زبانهای مختلف یکسان نباشد (6). در کشورهایی مانند ایران، استفاده از اصطلاح «نجاتیافته» در تمام مراحل بیماری، از زمان تشخیص تا مراحل پیشرفته یا متاستاتیک، ممکن است بهطور ناخواسته موجب ابهام درباره پیشآگهی بیماری، ایجاد انتظارات غیرواقعبینانه یا کاهش درک برخی بیماران و خانوادهها از جدی بودن بیماری شود. البته این نگرانیها در حال حاضر صرفاً فرضیههایی مبتنی بر ملاحظات نظری هستند، زیرا تا آنجا که نگارنده اطلاع دارد، تاکنون هیچ مطالعه علمی نظاممندی درباره دیدگاه بیماران ایرانی، اعضای خانواده، کارکنان نظام سلامت یا سیاستگذاران نسبت به این اصطلاحات جایگزین انجام نشده است.
موضوع ترجمه نیز چالش دیگری محسوب میشود. در زبان فارسی، هیچ معادل مستقیمی وجود ندارد که بتواند مفهوم اصطلاح انگلیسی Cancer Survivor را بهطور کامل منتقل کند. ترجمه تحتاللفظی «بازمانده سرطان» اصطلاحی مبهم است و ممکن است برای مخاطب سوءبرداشت ایجاد کند؛ در مقابل، عبارت «نجاتیافته از سرطان» شاید تنها پس از تکمیل موفق درمان و در شرایطی که احتمال عود بیماری بسیار اندک باشد، مناسبتر به نظر برسد. این تفاوتهای زبانی نشان میدهند که انتقال مستقیم اصطلاحات میان فرهنگها، بدون تغییر در بار معنایی روانشناختی و اجتماعی آنها، همواره امکانپذیر نیست.
علاوه بر این، الزامی وجود ندارد که اصطلاحات مورد استفاده در ارتباطات عمومی دقیقاً با اصطلاحات رایج در متون علمی یکسان باشند. این موضوع بهویژه در جوامع چندزبانه اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ جایی که زبان اصلی پژوهش انگلیسی است، اما ارتباط با بیماران به زبان فارسی یا سایر زبانها و گویشهای محلی انجام میشود. بنابراین، اصطلاحی که در مقالات علمی بینالمللی مناسب تلقی میشود، ممکن است در ارتباطات روزمره با بیماران، همان اثر روانشناختی را پس از ترجمه نداشته باشد (7).
نکته قابل توجه دیگر، تأثیر احتمالی تغییر اصطلاحات بر سیاستهای سلامت و نظامهای اداری است. پیش از جایگزینی اصطلاحات رایج، سیاستگذاران باید بررسی کنند که آیا چنین تغییری ممکن است بهطور ناخواسته بر قوانین بیمه، برنامههای حمایت مالی، معیارهای احراز شرایط دریافت خدمات یا اسناد حقوقی که در آنها عنوان «بیمار» دارای آثار اجرایی است، تأثیر بگذارد یا خیر. هرچند شواهد تجربی درباره چنین پیامدهایی محدود است، اما هرگونه تغییر گسترده در اصطلاحات باید همراه با ارزیابی دقیق پیامدهای سیاستی آن باشد.
از منظر فرهنگی نیز میتوان استدلال کرد که خود واژه «سرطان» بار عاطفی و انگآلود بسیار بیشتری نسبت به واژه «بیمار» دارد. در ادبیات و فرهنگ عمومی فارسی، سرطان و خرچنگ از دیرباز با مفاهیمی مانند رنج، ناامیدی و فاجعه پیوند خورده است. بنابراین، ممکن است تلاش برای کاهش انگ سرطان، بیش از آنکه بر جایگزینی واژه «بیمار» متمرکز باشد، از طریق اصلاح نگرش عمومی نسبت به خود بیماری سرطان اثربخشتر باشد.
در مجموع، شواهد موجود از بهکارگیری فراگیر و بدون ملاحظه اصطلاح « نجاتیافته از سرطان» در تمامی زبانها و بسترهای فرهنگی حمایت نمیکنند. اگرچه این اصطلاح ممکن است در مقالات علمی انگلیسیزبان و نظامهای سلامت کشورهایی که مفهوم Cancer Survivorship در آنها نهادینه شده است، مناسب باشد، اما استفاده روتین از آن در متون علمی فارسی، ارتباطات عمومی و مراقبتهای بالینی در ایران، نیازمند شواهد بیشتری درباره پیامدهای روانشناختی، فرهنگی و سیاستی آن است. پژوهشهای آینده باید نگرش بیماران، اعضای خانواده، کارکنان سلامت و سیاستگذاران را نسبت به اصطلاحات موجود و جایگزین بررسی کرده و ارزیابی کنند که آیا این تغییرات زبانی واقعاً موجب ارتقای سلامت روان، کاهش انگ و بهبود مراقبت بیمارمحور در بسترهای فرهنگی مختلف میشوند یا خیر؟
با توجه به فقدان شواهد تجربی در ایران، «مجله بیماریهای پستان ایران» میتواند با انتشار فراخوان ویژهای برای دریافت مقالات در زمینه اصطلاحشناسی سرطان، انگ بیماری و ارتباطات بیمارمحور، نقش ارزشمندی در این حوزه ایفا کند. چنین فراخوانی میتواند زمینه انجام پژوهشهای میانرشتهای درباره دیدگاه بیماران، اعضای خانواده، کارکنان سلامت، سیاستگذاران، زبانشناسان، روانشناسان و جامعهشناسان را نسبت به مناسب بودن، مقبولیت و پیامدهای احتمالی اصطلاحات موجود و جایگزین در زبان فارسی فراهم آورد. شواهد حاصل از این پژوهشها میتواند مبنای علمی مستحکمتری برای تدوین توصیهها و سیاستهای آینده در حوزه اصطلاحات مرتبط با سرطان و مراقبتهای انکولوژی فراهم سازد.
تعارض منافع
نویسنده تعارض منافعی را گزارش نمیکند.
نوع مطالعه:
دیدگاهی |
موضوع مقاله:
تشخیص، درمان، بازتوانی دریافت: 1405/8/6 | پذیرش: 1405/8/28