en روندهای زمانی بروز و مرگ‌ سرطان پستان در زنان ایرانی ۳۰ تا ۶۹ ساله و روند بار منتسب به عوامل خطر: یک مطالعه اکولوژیک سن -دوره -همگروهی بر اساس داده‌های GBD 2021 اپیدمیولوژی Epidemiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:nasimYW;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">مقدمه: </span></b><span lang="AR-SA">سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان ایران است و بروز آن روندی افزایشی داشته است؛ همچنین الگوهای اپیدمیولوژیک آن در حال تغییر است. هدف این مطالعه، </span><span lang="FA">بررسی الگوهای سنی، دوره‌ای و همگروهی</span> <span lang="AR-SA">بر بروز و مرگ‌ سرطان پستان در زنان ایرانی </span><span lang="FA">۳۰</span><span lang="AR-SA"> تا </span><span lang="FA">۶۹</span><span lang="AR-SA"> ساله و ارزیابی روند زمانی عوامل خطر منتسب به بیماری بود؛ این کار با هدف کمک به تدوین راهبردهای هدفمند پیشگیری انجام شد</span><span dir="LTR">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">روش بررسی</span><span lang="FA">:</span></b> <span lang="AR-SA">در این مطالعه، از برآوردهای مدل‌سازی‌شده مطالعه &laquo;بار جهانی بیماری‌ها</span><span lang="FA">‌</span><span dir="LTR">(GBD) </span><a name="_Hlk242290857"><span lang="FA">&raquo;</span></a> <span lang="AR-SA">در سال </span><span lang="FA">۲۰۲۱</span><span lang="AR-SA"> برای تحلیل روندها در میان زنان ایرانی </span><span lang="FA">۳۰</span><span lang="AR-SA"> تا </span><span lang="FA">۶۹</span><span lang="AR-SA"> ساله استفاده شد. تحلیل &laquo;سن</span><span lang="AR-SA">&ndash;</span><span lang="AR-SA">دوره</span><span lang="AR-SA">&ndash;</span><span lang="AR-SA">هم‌گروهی</span><span dir="LTR"> (APC) </span><span lang="FA">&raquo; </span><span lang="AR-SA">با استفاده از ابزار وب‌محور</span><span dir="LTR"> APC </span><span lang="AR-SA">مؤسسه ملی سرطان انجام شد </span><span lang="FA">تا الگوهای مرتبط با سن، دوره تقویمی و همگروهی بررسی شوند</span><span dir="LTR">.</span><span lang="FA"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">یافته‌ها:</span></b> <span lang="AR-SA">نسبت میزان بروز مدل‌سازی‌شده در هم‌گروه تولد </span><span lang="FA">۱۹۸۷</span><span lang="AR-SA"> در مقایسه با هم‌گروه مرجع </span><span lang="FA">۱۹۵۷</span><span lang="AR-SA"> برابر با </span><span lang="FA">۲</span><span lang="FA">٫</span><span lang="FA">۵۰ ‌(فاصله اطمینان ۹۵</span><span lang="FA">٪</span><span lang="FA">: ۱</span><span lang="FA">٫</span><span lang="FA">۶۴ تا ۳</span><span lang="FA">٫</span><span lang="FA">۷۷)&nbsp; </span><span lang="AR-SA">برآورد شد. در سطح اکولوژیک، عوامل خطر متابولیک، به‌ویژه شاخص توده بدنی </span><span lang="FA">بالا (</span><span dir="LTR">AAPC</span><span lang="FA"> برابر با ۳</span><span lang="FA">٫</span><span lang="FA">۷۳</span><span lang="FA">٪</span><span lang="FA">) و سطح بالای گلوکز پلاسمای ناشتا (</span><span dir="LTR">AAPC</span><span lang="FA"> برابر با ۳</span><span lang="FA">٫</span><span lang="FA">۰۳</span><span lang="FA">٪</span><span lang="FA">)</span><span lang="AR-SA">، بیشترین افزایش را </span><span lang="FA">در شاخص </span><span dir="LTR">DALYs</span><span lang="FA"> (سال‌های زندگی تعدیل‌شده برحسب ناتوانی) </span><span lang="AR-SA">منتسب به سرطان پستان نشان دادند</span><span dir="LTR">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">نتیجه‌گیری</span><span lang="FA">:</span></b> <span lang="AR-SA">بروز سرطان پستان در زنان ایرانی </span><span lang="FA">۳۰</span><span lang="AR-SA"> تا </span><span lang="FA">۶۹</span><span lang="AR-SA"> ساله در طول دوره مطالعه افزایش قابل‌توجهی داشت، در حالی که مرگ‌ با شدت کمتری افزایش یافت. با این حال، این روندهای مدل‌سازی‌شده در سطح جمعیت نباید به‌عنوان شواهدی از رابطه علّی در سطح فردی تفسیر شوند</span><span dir="LTR">.</span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><b>Introduction:</b> Breast cancer is the most common malignancy among Iranian women, with shifting epidemiological patterns. This study aimed to analyze age-period-cohort (APC) effects on breast cancer incidence and mortality among Iranian women aged 30&ndash;69 years and assess temporal trends in attributable risk factors.<br> <b>Methods:</b> This ecological study utilized Global Burden of Disease (GBD) 2021 estimates for Iranian women (1992&ndash;2021). APC analysis was conducted using the National Cancer Institute&rsquo;s APC Web Tool. Joinpoint regression was used to estimate the Average Annual Percentage Change (AAPC) in Disability-Adjusted Life Years (DALYs) attributable to key risk factors.<br> <b>Results:</b> The age-standardized incidence rate increased from 22.39 to 52.87 per 100,000 population between 1992 and 2021, with a significant net drift of 3.59% (95% CI: 3.16&ndash;4.02%). The age-standardized mortality rate increased from 6.68 to 9.42 per 100,000 population, with a net drift of 1.59%. Metabolic risk factors, particularly high body mass index (AAPC: 3.73%) and high fasting plasma glucose (AAPC: 3.03%), showed the steepest rises in attributable DALYs.<br> <b>Conclusion:</b> Breast cancer incidence in Iran increased substantially, driven by significant period effects, while mortality rose more slowly. The parallel increase in metabolic risk-attributable DALYs highlights the need for targeted prevention strategies, though individual-level causality requires further clinical validation.</span></span><br> &nbsp;</div> سرطان پستان, بروز, مرگ‌, تحلیل سن–دوره–همگروهی, عوامل خطر, ایران, بار جهانی بیماری‌ها Breast cancer, Incidence, Mortality, Age-period-cohort analysis, Risk factors, Iran 73 92 http://ijbd.ir/browse.php?a_code=A-10-1987-1&slc_lang=en&sid=1 Rasoul Gholamiveis رسول غلامی ویس rasoolgholami597@gmail.com 000319475328460014557 0009-0002-9737-4270 No Student Research Committee, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران zahra Shaahmadi زهرا شاه احمدی 000319475328460014558 000319475328460014558 No Clinical Research Development Center, Imam Khomeini and Mohammad Kermanshahi Hospitals, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran مرکز توسعه تحقیقات بالینی امام خمینی و دکتر محمد کرمانشاهی و فارابی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران Fatemeh Heydarpour فاطمه حیدر پور fatemeh_hydarpur@yahoo.com 000319475328460014559 000319475328460014559 No Medical Biology Research Center, Health Technology Institute, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran مرکز تحقیقات بیولوژی پزشکی، پژوهشکده فناوری سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران Yousef Ramazani یوسف رمضانی uoseframazani60@gmail.com 000319475328460014560 000319475328460014560 No Student Research Committee, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران Mehdi Moradinazar مهدی مرادی نظر m.moradinazar@gmail.com 000319475328460014561 000319475328460014561 Yes Fertility and Infertility Research Center, Health Technology Institute, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran مرکز تحقیقات باروری و ناباروری، پژوهشکده فناوری سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران